Phishing is een vorm van internetoplichting waarbij criminelen proberen persoonlijke gegevens, wachtwoorden of geld te stelen. Dat gebeurt vaak via e-mails die afkomstig lijken van bekende organisaties, zoals je bank, PostNL, de Belastingdienst of DigiD.

De berichten zien er soms bijzonder professioneel uit. Ze bevatten officiële logo's, herkenbare kleuren en overtuigende teksten.

Een herkenbaar voorbeeld

Je ontvangt een e-mail die afkomstig lijkt van PostNL:

'We konden je pakket niet bezorgen. Betaal € 1,95 aan verzendkosten om een nieuwe bezorgafspraak te maken.'

In het bericht staat een knop waarmee je kunt betalen. Maar die knop leidt naar een nagemaakte website. Daar proberen criminelen je betaalgegevens te achterhalen.

Een ander voorbeeld is een bericht van een zogenaamde bank waarin staat dat je rekening wordt geblokkeerd als je niet onmiddellijk je gegevens bevestigt.

Hoe herken je een verdacht bericht?

• Er wordt haast gemaakt. Je moet onmiddellijk reageren om problemen te voorkomen.
• Er wordt om persoonlijke gegevens gevraagd. Bijvoorbeeld je wachtwoord, pincode of beveiligingscode.
• Je moet op een link klikken. Die verwijst mogelijk naar een nagemaakte website.
• Het bericht is onverwacht. Je hebt bijvoorbeeld helemaal geen pakket besteld.
• Het afzenderadres of webadres is vreemd. Let op kleine afwijkingen in de naam.

Let op: tegenwoordig kunnen criminelen met behulp van kunstmatige intelligentie foutloze, overtuigende berichten schrijven. Spelfouten zijn dus geen betrouwbare manier meer om phishing te herkennen.

Wat kun je zelf doen?

1. Klik niet op links in onverwachte of verdachte berichten.
2. Open zelf de officiële website of app van de betreffende organisatie.
3. Geef nooit wachtwoorden, pincodes of beveiligingscodes door via e-mail of telefoon.
4. Controleer bij twijfel het bericht via een officieel contactkanaal.
5. Verwijder het verdachte bericht of meld het bij de betreffende organisatie.

Wat als je toch hebt geklikt?

Alleen het openen van een link betekent niet automatisch dat je gegevens zijn gestolen. Heb je echter gegevens ingevuld, een betaling gedaan of software geïnstalleerd, onderneem dan direct actie.

• Bankgegevens ingevuld of geld overgemaakt? Bel onmiddellijk je bank.
• Wachtwoord ingevoerd? Wijzig het direct via de officiële website en controleer je account.
• Software geïnstalleerd? Laat je apparaat controleren en verwijder verdachte software.
• DigiD-gegevens gedeeld? Neem contact op met de DigiD-helpdesk.

Meer informatie

• Fraudehelpdesk – informatie over actuele oplichting en het melden van fraude.
• Veilig Internetten – praktische adviezen over veilig internetgebruik.
• SeniorWeb – begrijpelijke uitleg over phishing en digitale veiligheid.

Internetbankieren is gemakkelijk en doorgaans goed beveiligd. Toch proberen criminelen mensen met slimme trucs geld afhandig te maken. Ze richten zich daarbij niet alleen op ouderen: iedereen kan slachtoffer worden.

De nep-bankmedewerker

Je wordt gebeld door iemand die zegt bij je bank te werken. De persoon vertelt dat er verdachte betalingen zijn ontdekt en dat je geld niet meer veilig is.

Om je rekening te beschermen, moet je zogenaamd direct geld overmaken naar een 'veilige rekening'. Soms vraagt de beller je om software te installeren waarmee hij op afstand kan meekijken op je computer.

Dit is oplichting. Een echte bank vraagt je nooit geld over te maken naar een zogenaamde veilige rekening.

Criminelen kunnen zelfs het echte telefoonnummer van een bank op je scherm laten verschijnen. Dat heet spoofing. Een vertrouwd telefoonnummer is dus geen bewijs dat de beller daadwerkelijk van de bank is.

Bankpasfraude aan de voordeur

Een andere truc is dat iemand je belt en vertelt dat je bankpas moet worden vervangen vanwege een beveiligingsprobleem.

Even later staat er een zogenaamde bankmedewerker of koerier voor de deur om je bankpas op te halen. Soms probeert deze persoon ook je pincode te achterhalen.

Geef je bankpas en pincode nooit mee aan iemand die onverwacht aan de deur komt.

Hoe kun je veilig internetbankieren?

1. Gebruik bij voorkeur de officiële bankapp of typ zelf het adres van je bank in.
2. Deel nooit je pincode, wachtwoord of beveiligingscodes.
3. Controleer bij een betaling altijd het bedrag en de naam van de ontvanger.
4. Installeer geen programma's op verzoek van een onbekende beller.
5. Houd je telefoon, computer en bankapp bijgewerkt.
6. Laat je niet onder druk zetten. Verbreek het gesprek als je twijfelt.

Wat als je vermoedt dat je bent opgelicht?

Handel onmiddellijk. Hoe sneller je reageert, hoe groter de kans dat verdere schade kan worden voorkomen.

• Bel je bank via het officiële telefoonnummer en laat zo nodig je rekening of bankpas blokkeren.
• Vertel welke gegevens je hebt gedeeld en welke betalingen je hebt gedaan.
• Wijzig je wachtwoorden als deze mogelijk bekend zijn geworden.
• Bewaar verdachte berichten, telefoonnummers en betaalgegevens als bewijsmateriaal.
• Doe aangifte bij de politie als je slachtoffer bent geworden.

Je kunt ook een melding doen bij de Fraudehelpdesk.

Meer informatie

• Veilig Bankieren – informatie van de Nederlandse banken over veilig betalen en het herkennen van fraude.
• Fraudehelpdesk – voorbeelden van actuele fraude en advies bij oplichting.
• Politie – informatie over aangifte doen en hulp bij cybercriminaliteit.

WhatsApp, sms en de telefoon maken het gemakkelijk om contact te houden met familie, vrienden en organisaties. Helaas gebruiken oplichters dezelfde middelen om mensen onder druk te zetten en geld of persoonlijke gegevens te ontfutselen.

De bekende 'Hoi pap, ik heb een nieuw nummer'-truc

Je ontvangt een WhatsApp-bericht:

'Hoi pap, mijn telefoon is kapot. Dit is mijn nieuwe nummer. Kun je me even helpen? Ik moet dringend een rekening betalen.'

De afzender doet zich voor als je zoon, dochter of ander familielid. Soms gebruikt de oplichter een herkenbare profielfoto of persoonlijke informatie die op sociale media is gevonden.

Maak nooit geld over op basis van alleen zo'n bericht.

Bel je familielid op het telefoonnummer dat je al kent. Krijg je geen contact? Wacht dan totdat je zeker weet met wie je spreekt.

Valse sms-berichten

Criminelen sturen ook sms-berichten die afkomstig lijken van bekende organisaties.

Bijvoorbeeld:

'Uw DigiD verloopt vandaag. Voorkom blokkering en bevestig direct uw gegevens via onderstaande link.'

Of:

'Er staat nog een verkeersboete open. Betaal binnen 24 uur om extra kosten te voorkomen.'

De link leidt vaak naar een nagemaakte website waar om persoonlijke gegevens of een betaling wordt gevraagd.

Dit wordt ook wel smishing genoemd: phishing via sms.

Telefonische oplichting

Soms belt iemand die beweert medewerker te zijn van Microsoft, een bank, de politie of een overheidsinstantie.

De beller vertelt bijvoorbeeld dat je computer besmet is, dat je bankrekening gevaar loopt of dat er een probleem is met je identiteit.

Vervolgens probeert de persoon je over te halen om:

• Geld over te maken.
• Persoonlijke gegevens of beveiligingscodes door te geven.
• Software te installeren waarmee iemand op afstand toegang krijgt tot je computer.
• Je bankpas of waardevolle spullen aan een zogenaamde medewerker mee te geven.

Verbreek het gesprek zodra je twijfelt. Zoek zelf het officiële telefoonnummer op en neem contact op met de betreffende organisatie.

Kunstmatige intelligentie maakt oplichting overtuigender

Met kunstmatige intelligentie (AI) kunnen criminelen tegenwoordig geloofwaardige teksten, afbeeldingen en zelfs nagemaakte stemmen maken.

Je kunt bijvoorbeeld een telefoontje krijgen van iemand die klinkt als een familielid en dringend geld nodig zegt te hebben.

Een herkenbare stem is daardoor niet altijd voldoende bewijs.

Spreek eventueel met familieleden een persoonlijk controlewoord af dat je kunt gebruiken bij onverwachte verzoeken om geld. Deel dit woord niet via openbare sociale media.

Zes praktische adviezen

1. Controleer de afzender. Een bekende naam of profielfoto bewijst niet dat een bericht echt is.
2. Bel zelf terug. Gebruik het telefoonnummer dat je al van iemand hebt.
3. Maak nooit onder druk geld over. Ook niet als iemand beweert dat er sprake is van een noodsituatie.
4. Klik niet op verdachte links. Open zelf de officiële website of app.
5. Deel geen beveiligingscodes. Ook niet met iemand die zegt van een bekende organisatie te zijn.
6. Blokkeer en meld verdachte contacten. WhatsApp en je telefoon bieden hiervoor mogelijkheden.

Wat als je toch bent opgelicht?

Heb je geld overgemaakt of persoonlijke gegevens gedeeld? Onderneem dan direct actie.

• Neem onmiddellijk contact op met je bank als er geld bij betrokken is.
• Wijzig wachtwoorden wanneer je inloggegevens hebt gedeeld.
• Bewaar berichten, telefoonnummers en betaalgegevens.
• Meld de fraude bij de Fraudehelpdesk.
• Doe aangifte bij de politie als je slachtoffer bent geworden.

Heb je iemand toegang tot je computer gegeven? Verbreek dan de verbinding en laat het apparaat controleren voordat je er opnieuw gevoelige gegevens op invoert.

Meer informatie

• Fraudehelpdesk – actuele waarschuwingen en advies over oplichting.
• Veilig Internetten – informatie over veilig omgaan met berichten en telefoontjes.
• Politie – informatie over cybercriminaliteit en aangifte doen.
• SeniorWeb – praktische uitleg over WhatsApp, smartphones en digitale veiligheid.

Met DigiD kun je veilig inloggen bij de overheid en andere organisaties die DigiD gebruiken. Denk aan de Belastingdienst, de Sociale Verzekeringsbank (SVB), MijnOverheid, zorgverzekeraars en gemeenten.

Je DigiD bestaat uit een gebruikersnaam en wachtwoord. Voor veel diensten gebruik je daarnaast de DigiD-app of een sms-controle.

Je DigiD is persoonlijk. Geef je inloggegevens en beveiligingscodes nooit aan anderen.

De DigiD-app

Met de DigiD-app kun je op je smartphone of tablet inloggen. Je bevestigt je identiteit met een zelfgekozen pincode en, afhankelijk van je toestel, aanvullende beveiliging.

De app kan veiliger en gemakkelijker zijn dan telkens een wachtwoord invoeren. Download de app uitsluitend via de officiële appwinkel van je telefoon.

MijnOverheid en de Berichtenbox

Via MijnOverheid kun je persoonlijke informatie van verschillende overheidsorganisaties bekijken. In de Berichtenbox ontvang je digitale post, bijvoorbeeld van de Belastingdienst, de SVB of je gemeente.

Je kunt een e-mail ontvangen wanneer er een nieuw bericht klaarstaat. Zo'n e-mail is alleen een melding. Log zelf in via de officiële website of app om het bericht te lezen.

Let op: een e-mail die zegt dat je een nieuw overheidsbericht hebt, is niet automatisch betrouwbaar. Klik bij twijfel niet op de link in het bericht.

Hoe herken je een valse DigiD-website?

Oplichters sturen soms berichten waarin staat dat je DigiD verloopt, je account wordt geblokkeerd of je onmiddellijk je identiteit moet bevestigen.

Ze proberen je naar een nagemaakte website te lokken.

• Open DigiD bij voorkeur zelf via www.digid.nl.
• Controleer het volledige webadres voordat je gegevens invoert.
• Een hangslotje of HTTPS-verbinding alleen bewijst niet dat een website betrouwbaar is.
• Geef nooit DigiD-codes door via telefoon, WhatsApp of e-mail.
• Laat je niet onder druk zetten door dreigende berichten.

Wat als iemand je DigiD-gegevens heeft gekregen?

Vermoed je dat iemand anders je DigiD gebruikt of je wachtwoord kent? Wijzig dan zo snel mogelijk je wachtwoord via de officiële DigiD-website en neem contact op met de DigiD-helpdesk. Controleer ook of je persoonlijke gegevens en instellingen zijn veranderd.

Heb je via een valse website ook bankgegevens gedeeld? Neem dan onmiddellijk contact op met je bank.

Hulp bij digitale overheidszaken

Niet iedereen vindt het gemakkelijk om digitaal zaken met de overheid te regelen. Gelukkig bestaat er persoonlijke hulp.

Bij het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) van de bibliotheek kun je terecht met vragen over onder meer DigiD, MijnOverheid, toeslagen en andere digitale overheidsdiensten.

De medewerkers helpen je op weg of verwijzen je door naar de juiste organisatie. Deel je wachtwoorden en persoonlijke beveiligingscodes ook daar niet.

Meer informatie

• DigiD – officiële informatie over inloggen, de DigiD-app en hulp bij problemen.
• MijnOverheid – persoonlijke overheidsinformatie en de Berichtenbox.
• Bibliotheek Velsen – informatie over digitale hulp en het Informatiepunt Digitale Overheid.
• SeniorWeb – begrijpelijke uitleg over DigiD en andere digitale diensten.

Voor e-mail, internetbankieren, webwinkels en andere online diensten gebruiken we steeds meer accounts. Elk account heeft een wachtwoord nodig. Een zwak wachtwoord kan door criminelen worden geraden of achterhaald.

Een veelvoorkomend probleem is dat mensen hetzelfde wachtwoord voor meerdere websites gebruiken. Wanneer één website wordt gehackt, kunnen criminelen dat wachtwoord ook bij andere diensten proberen.

Gebruik daarom voor ieder belangrijk account een ander, sterk wachtwoord.

Hoe maak je een sterk wachtwoord?

Een goed wachtwoord is vooral lang, moeilijk te raden en uniek. Een wachtwoordzin kan daarbij helpen.

Een voorbeeld van een wachtwoordzin is: Fiets!Maan7KoffieRivier

Dit is uitsluitend een voorbeeld. Gebruik deze zin niet letterlijk als wachtwoord.

• Kies bij voorkeur minimaal 15 tekens, tenzij een dienst andere eisen stelt.
• Gebruik geen namen, geboortedatums of andere gemakkelijk te achterhalen gegevens.
• Gebruik voor ieder account een uniek wachtwoord.
• Deel wachtwoorden niet via e-mail, WhatsApp of telefoon.
• Verander een wachtwoord direct wanneer je vermoedt dat iemand anders het kent.

Wat is een wachtwoordmanager?

Het onthouden van tientallen verschillende wachtwoorden is lastig. Een wachtwoordmanager kan daarbij helpen.

Dit is een programma of app die wachtwoorden beveiligd bewaart. Je hoeft dan niet ieder wachtwoord zelf te onthouden. Veel wachtwoordmanagers kunnen ook sterke, willekeurige wachtwoorden maken.

Voorbeelden zijn de ingebouwde wachtwoordvoorzieningen van Apple en Google en afzonderlijke wachtwoordmanagers.

Beveilig de wachtwoordmanager met een sterk hoofdwachtwoord of de beschikbare apparaatbeveiliging. Zorg ook dat je weet hoe je toegang kunt herstellen wanneer je je telefoon of computer kwijtraakt.

Wat is tweestapsverificatie?

Bij tweestapsverificatie (ook wel 2FA genoemd) gebruik je naast je wachtwoord een tweede controle om in te loggen.

Dat kan bijvoorbeeld via:

• Een bevestiging in een beveiligingsapp.
• Een tijdelijke code op je telefoon.
• Een beveiligingssleutel.
• Een vingerafdruk of gezichtsherkenning, afhankelijk van de gebruikte dienst.

Hierdoor wordt het voor criminelen moeilijker om toegang te krijgen, zelfs wanneer zij je wachtwoord kennen.

Schakel tweestapsverificatie vooral in voor je e-mail, belangrijke accounts en andere diensten die deze mogelijkheid aanbieden.

Geef nooit een ontvangen beveiligingscode door aan iemand die daarom vraagt. Ook niet als die persoon beweert van je bank of een helpdesk te zijn.

Waarom zijn software-updates belangrijk?

Computers, tablets en smartphones krijgen regelmatig updates. Die voegen niet alleen functies toe, maar verhelpen ook beveiligingsproblemen.

Criminelen kunnen misbruik maken van bekende fouten in verouderde software.

• Installeer beveiligingsupdates zo snel mogelijk.
• Schakel automatische updates in waar dat mogelijk is.
• Werk ook je browser en apps regelmatig bij.
• Gebruik bij voorkeur geen apparaten waarvan het besturingssysteem geen beveiligingsupdates meer ontvangt.
• Download apps alleen uit betrouwbare bronnen, zoals officiële appwinkels.

Veilig gebruik van wifi en openbare netwerken

Thuis gebruik je meestal je eigen beveiligde wifinetwerk. In hotels, restaurants of openbare gebouwen kun je soms gebruikmaken van openbare wifi.

Openbare netwerken zijn niet altijd even goed beveiligd. Bovendien kunnen criminelen een netwerk aanbieden met een naam die lijkt op die van de locatie.

• Controleer of je met het juiste netwerk verbinding maakt.
• Gebruik voor gevoelige zaken bij voorkeur je eigen mobiele internetverbinding of een vertrouwd netwerk.
• Controleer of websites een beveiligde HTTPS-verbinding gebruiken, maar besef dat HTTPS geen garantie is dat een website betrouwbaar is.
• Laat je telefoon of computer niet onbeheerd achter wanneer deze ontgrendeld is.
• Beveilig je eigen wifinetwerk met een sterk wachtwoord.

Wat als je wachtwoord is gestolen?

Ontdek je dat iemand toegang heeft gekregen tot een account? Onderneem dan direct actie.

1. Wijzig het wachtwoord via de officiële website of app.
2. Gebruik je hetzelfde wachtwoord ergens anders? Verander het daar ook.
3. Schakel tweestapsverificatie in.
4. Controleer onbekende apparaten, actieve sessies en gewijzigde accountinstellingen.
5. Controleer bij je e-mailaccount ook of er onbekende doorstuurregels zijn ingesteld.
6. Neem contact op met de betreffende organisatie wanneer je geen toegang meer hebt.

Bij financiële schade of misbruik van bankgegevens neem je onmiddellijk contact op met je bank.

Meer informatie

• SeniorWeb – begrijpelijke uitleg over wachtwoorden, wachtwoordmanagers en beveiliging.
• Veilig Internetten – praktische adviezen voor veilig gebruik van internet en apparaten.
• DigiD – officiële informatie over veilig inloggen bij de overheid.
• Fraudehelpdesk – advies wanneer je vermoedt dat je gegevens zijn misbruikt.

Je hoeft digitale problemen niet alleen op te lossen

Een nieuwe smartphone instellen, een formulier invullen via internet of inloggen met DigiD: niet iedereen vindt dat even gemakkelijk. Gelukkig zijn er in Velsen verschillende organisaties waar je terechtkunt voor uitleg, begeleiding en praktische hulp.

Ook als je nog weinig ervaring hebt met computers of smartphones, zijn er mogelijkheden om rustig en in je eigen tempo te leren.

Bibliotheek Velsen – hulp bij digitale vragen

Bij Bibliotheek Velsen kun je terecht met vragen over computers, tablets, smartphones en digitale overheidsdiensten.

Er zijn verschillende vormen van ondersteuning:

• Informatiepunt Digitale Overheid (IDO): voor vragen over DigiD, MijnOverheid en digitaal contact met overheidsorganisaties.
• Gezellig Digitaal: op een toegankelijke manier meer leren over digitale onderwerpen, onder het genot van een kopje koffie.
• Klik & Tik: cursussen voor mensen die willen leren omgaan met computers, internet en e-mail.
• Digitale spreekuren: hulp bij praktische vragen over bijvoorbeeld WhatsApp, foto's, e-mail en smartphones.

Voor de actuele tijden en eventuele aanmelding kun je contact opnemen met de bibliotheek.

Waar vind je de bibliotheek?

Bibliotheek IJmuiden
Dudokplein 16
1971 EP IJmuiden

Bibliotheek Velserbroek
Maan Bastion 476
1991 RH Velserbroek

Algemeen telefoonnummer Bibliotheek Velsen: 0255 525353.

Bezoek de website van Bibliotheek Velsen

SeniorWeb – uitleg en ondersteuning

SeniorWeb helpt mensen om digitaal vaardiger te worden. Op de website vind je begrijpelijke uitleg over computers, smartphones, tablets, e-mail, internetbankieren en digitale veiligheid.

Er zijn stap-voor-stapartikelen, cursussen en mogelijkheden voor persoonlijke ondersteuning. Voor sommige diensten is een lidmaatschap nodig.

De bibliotheeklocaties in IJmuiden en Velserbroek zijn ook opgenomen in het overzicht van SeniorWeb-leslocaties.

• SeniorWeb – algemene website
• Digitale hulp in Bibliotheek IJmuiden
• Digitale hulp in Bibliotheek Velserbroek

Welzijn Velsen – praktische hulp en computercursussen

Ook Welzijn Velsen biedt ondersteuning bij digitale vragen.

Via WonenPlus Velsen kun je bijvoorbeeld hulp aanvragen bij het instellen van een telefoon, televisie of andere apparatuur. Voor deze dienstverlening kunnen kosten of voorwaarden gelden.

Daarnaast organiseert Welzijn Velsen activiteiten en cursussen, waaronder een opstapcursus voor mensen die willen leren omgaan met een laptop of computer.

• WonenPlus Velsen – praktische ondersteuning
• Opstapcursus laptop/pc

Informeer vooraf naar de beschikbaarheid, eventuele kosten en aanmeldmogelijkheden.

Wat als je slachtoffer bent geworden van digitale oplichting?

Heb je geld overgemaakt naar een oplichter, je bankgegevens gedeeld of iemand toegang gegeven tot je computer? Wacht dan niet op een digitaal spreekuur, maar onderneem direct actie.

1. Neem onmiddellijk contact op met je bank wanneer er geld of bankgegevens bij betrokken zijn.
2. Wijzig je wachtwoorden via de officiële websites wanneer je inloggegevens hebt gedeeld.
3. Neem contact op met DigiD als je DigiD-gegevens mogelijk zijn misbruikt.
4. Meld de fraude bij de Fraudehelpdesk.
5. Doe aangifte bij de politie wanneer je slachtoffer bent geworden.

Bewaar verdachte berichten en betaalgegevens als bewijsmateriaal.

Veilig hulp vragen

Vraag gerust hulp aan een vertrouwd persoon of een erkende organisatie. Maar blijf ook tijdens het krijgen van hulp voorzichtig.

• Geef je pincodes en wachtwoorden niet aan anderen.
• Laat een ander niet zelfstandig inloggen op je bankrekening.
• Installeer geen programma's voor hulp op afstand op verzoek van een onbekende beller.
• Vraag om uitleg wanneer je niet begrijpt wat iemand op je apparaat doet.
• Gebruik officiële contactgegevens om een afspraak te maken.

Meer informatie

• Bibliotheek Velsen – digitale hulp, cursussen en het Informatiepunt Digitale Overheid.
• SeniorWeb – digitale uitleg en ondersteuning.
• Welzijn Velsen – lokale ondersteuning en activiteiten.
• Fraudehelpdesk – hulp en advies bij oplichting.
• Politie – aangifte en informatie over cybercriminaliteit.